Για μια ευρεία κοινωνική συμμαχία – Προς μια μεγάλη κοινωνική αλλαγή

Είναι δυνατή μια "έφοδος προς τον ουρανό"; Η απάντηση μπορεί να είναι καταφατική και το ευρύτερο αντιεξουσιαστικό κίνημα μπορεί να παίξει σημαντικό ρόλο σε αυτή. Χρειάζεται όμως νέα σκέψη και νές πραχτικές. Το παρακάτω κείμενο προσπαθεί να συνεισφέρει σε αυτά

Γράφει ο Παύλος

Θα ήθελα να ευχαριστήσω προκαταβολικά όποιον κάνει τον κόπο να διαβάσει αυτό το σχετικά μεγάλο κείμενο. Ωστόσο νομίζω ότι ήταν αναγκαία μια όσο το δυνατό πιο ολοκληρωμένη θεωρητικοπολιτική παρέμβαση πάνω σε αυτά τα θεμελιώδη προβλήματα, στο βαθμό μάλιστα που τα βλέπω από μια διαφορετική από το συνηθισμένο οπτική.

Το κείμενο χωρίζεται σε τρία κεφάλαια.

1. Η ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΣΥΜΜΑΧΙΩΝ και Η ΠΡΟΣ ΣΥΓΚΡΟΤΗΣΗ ΜΗ – ΤΑΞΗ ΤΩΝ ΝΕΩΝ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΩΝ

Έχω ταχθεί επανειλημμένα υπέρ πλατιών κοινωνικών και πολιτικών συμμαχιών. Με το παρόν κείμενο θέλω να εξηγήσω καλύτερα τι εννοώ και ταυτόχρονα να διερευνήσουμε μαζί μέχρι που μπορεί να φτάνουν αυτές οι συμμαχίες.

Στη παρούσα δραματική για τη μεγάλη πλειοψηφία των πολιτών συγκυρία, κάνω την παρατήρηση ότι η τάξη των καπιταλιστών είναι διχασμένη. Για παράδειγμα υπάρχουν οι εξαγωγικές επιχειρήσεις ή κυρίως εξαγωγικές επιχειρήσεις, οι οποίες στηρίζουν τα κέρδη τους στην εξωτερική ζήτηση. Αυτές, στο βαθμό που η εξάρτηση τους από την εσωτερική ζήτηση είναι μικρή, έχουν συμφέρον να συμπιέζουν τις αμοιβές των εργαζομένων τους. Παρόμοια συμφέροντα έχουν και οι επιχειρήσεις που έχουν ολιγοπωλιακή θέση, γιατί αυτές έχουν τη δυνατότητα παρά τη μείωση της εσωτερικής ζήτησης, λόγω μείωσης συνολικά του εισοδήματος και επομένως της αγοραστικής δύναμης των εργαζομένων, να αυξάνουν τις τιμές και πολλές φορές να υπερκαλύπτουν με αυτή την αύξηση τη μείωση της ζήτησης, αυξάνοντας μάλιστα τελικά τα κέρδη τους. Από την άλλη είναι οι επιχειρήσεις οι οποίες εξαρτώνται αποκλειστικά ή στο συντριπτικό μέρος τους από την εσωτερική ζήτηση και επίσης δεν έχουν ολιγοπωλιακή θέση ή τη δυνατότητα να μετακομίσουν στο εξωτερικό. Σε αυτές τις επιχειρήσεις η πίεση από τις πολιτικές λιτότητας των Μνημονίων είναι μεγάλη, και φτάνει μέχρι την εξαφάνιση τους. Οι διαφορετικές αυτές οικονομικές καταστάσεις ανάμεσα στους καπιταλιστές και επομένως και στα συμφέροντα τους, διαφαίνονται πολύ καλά στις ανακοινώσεις και τοποθετήσεις των διαφόρων εργοδοτικών οργανώσεων. Π.χ. ο ΣΕΒ είναι ακραιφνώς φιλομνημονιακός, ενώ το ΕΒΕΑ που αντιπροσωπεύει μικρότερους καπιταλιστές έχει αντιμνημονιακές τοποθετήσεις.

Διαφαίνεται λοιπόν ότι “αντικειμενικά” (λέω το “αντικειμενικά” και γελάω) υπάρχει έδαφος για κάποιου είδους συμμαχία μεταξύ τμήματος των καπιταλιστών και εργαζομένων. Και καταλαβαίνετε ότι είμαι έτοιμος να προτείνω μια ορισμένη συμμαχία των εργαζομένων με αυτούς τους αντιμνημονιακούς καπιταλιστές. Ωστόσο, τα πράγματα είναι περισσότερο περίπλοκα. Στην πραγματικότητα αν υποστήριζα, απλά και μόνο, αυτό, δηλ. μια συμμαχία των εργαζομένων με τμήμα της αστικής τάξης (που ενδεχομένως αριθμητικά να είναι η πλειοψηφία της), θα προσχωρούσα σε μία εντελώς αφερέγγυα πρόταση. Η αφερεγγυότητα όμως δεν θα βρισκόταν στην αρχική θεμελιώδη ιδέα, αλλά στον τρόπο που θα εννοούσα τις πραγματικές τάξεις μέσα στην κοινωνία και τις πραγματικές ταξικές πρακτικές τους. Γιατί συνήθως υπάρχει ένα πρόβλημα στις θεωρίες των τάξεων και της ταξικής πάλης. Το, κατά τη γνώμη μου, αυτό σοβαρό πρόβλημα που αδυνατεί τελικά να δει το πρόβλημα των κοινωνικών συμμαχιών με ένα δυναμικό και δημιουργικό τρόπο, θα προσπαθήσω να το ξεπεράσω μιλώντας με πολύ συγκεκριμένο τρόπο. Με το τελευταίο υπονοώ ότι οι περίφημες ταξικές θεωρίες, όπως όλες οι μεγάλες θεωρίες, προσπαθώντας να πετύχουν μια μεγάλη και πλήρη συστηματοποίηση, ενδιαφέρονται τελικά περισσότερο γι’ αυτό, την ολοκληρωτική δηλ. απορρόφηση της πραγματικότητας μέσα στην προσπάθεια συστηματοποίησης τους, παρά για τα συμφέροντα των συγκεκριμένων ανθρώπων, στους οποίους κατά τα άλλα αναφέρονται.*1

Έτσι προκύπτει ένα ερώτημα: Όταν αναφερόμαστε σε εργαζομένους, ποιους ακριβώς εργαζομένους εννοούμε, συγκεκριμένα και μάλιστα στη σημερινή Ελλάδα; Ποιους εργαζομένους καλούμε σε πλατιές κοινωνικές συμμαχίες και ποια ακριβώς αστική τάξη;

Μήπως καλούμε τους εργαζομένους του δημόσιου τομέα που τα προηγούμενα πολλά χρόνια είχαν δείξει, σε μεγάλους ίσως και συντριπτικούς αριθμούς, μεγάλη έλλειψη κοινωνικής υπευθυνότητας και κοινωνικής αλληλεγγύης; Μήπως καλούμε όλους αυτούς που πατούσαν στην ανάγκη κάθε συμπολίτη τους και ζητούσαν μίζες και φακελάκια, σε κάθε δημόσια υπηρεσία; Ακόμη και, πιο απλά, όλους αυτούς που πατώντας στο απαραβίαστο του δημόσιου τομέα, φερόντουσαν με συστηματική αγένεια στους πολίτες που υποτίθεται έπρεπε να εξυπηρετήσουν; Σε αυτούς που η κυριότερη προσπάθεια τους ήταν πώς να διαφεύγουν από οποιαδήποτε κόπο και από την άλλη να αυξάνουν τον αριθμό των επιδομάτων, με τις τόσο ευρηματικές ονομασίες, και που ο κάθε υπουργός για πελατειακούς λόγους αθρόα χορηγούσε;

Ή μήπως καλούμε τους εργαζομένους στον ιδιωτικό τομέα, που ήταν ριγμένοι βέβαια σε σχέση με τους εργαζομένους του δημόσιου τομέα, και που και αυτοί, στη μεγάλη τους πλειοψηφία, έδειξαν έλλειψη κοινωνικής ευθύνης και μεγάλη έλλειψη συναδελφικής αλληλεγγύης μέσα στις επιχειρήσεις; Για την έλλειψη κοινωνικής ευθύνης να δώσω δυο παραδείγματα: Εργαζόμενοι οι οποίοι προσπάθησαν να καταγγείλουν έντονα ρυπογόνες δράσεις των επιχειρήσεων στις οποίες εργαζόντουσαν, δεν αντιμετώπισαν μόνο την οργή της εργοδοσίας αλλά και την αντίθεση των συναδέλφων τους. Η ίδια αντίθεση υπάρχει και όταν εργαζόμενοι προσπαθούν να συγκεντρώσουν στοιχεία που αποδεικνύουν παράνομες ολιγοπωλιακές πρακτικές. των επιχειρήσεων κλπ. Η δικαιολογία των εργαζομένων που αντιδρούν στις ενέργειες κοινωνικής υπευθυνότητας συναδέλφων τους είναι βέβαια σχεδόν αφοπλιστική: Ποιοί από την υπόλοιπη κοινωνία νοιάζονται για μας, ώστε να νοιαστούμε και εμείς γι’ αυτούς; Όσο για την συναδελφική αλληλεγγύη μέσα στις επιχειρήσεις του ιδιωτικού τομέα, κατά κανόνα πάσχει σε μεγάλο βαθμό και αλλού είναι εντελώς ανύπαρκτη. Με κατάλληλες μάλιστα διευθυντικές τακτικές το πρόβλημα επιδεινώνεται. Τελικά, ναρκοθετημένα πεδία είναι ως επί το πλείστον οι εργασιακοί χώροι!

Κάνοντας μια παρένθεση σημειώνουμε με έμφαση: Αν ήταν έτσι μια μεγάλη μερίδα των εργαζομένων (η πλειοψηφία τους ίσως;), αυτό ήταν δυνατό και διότι δεν μπόρεσε να υπάρξει επαρκής αντίσταση από εκείνες τις κοινωνικές δυνάμεις που αντιτίθεντο σε αυτό το καθεστώς. Οι ευθύνες δηλ. της κοινωνικής αντίστασης είναι υπαρκτές και μεγάλες.

Επομένως σε ποιους εργαζομένους ακριβώς απευθυνόμαστε για κοινωνικές συμμαχίες και κοινωνική αλλαγή;

Είναι προφανές ότι δεν απευθυνόμαστε στους παραπάνω. Είναι επίσης προφανές όμως ότι η κρίση, που είναι στη πραγματικότητα και κρίση της κατάστασης των εργαζομένων όπως παρουσιάσθηκε παραπάνω, δημιουργεί μια δυναμική για να δημιουργηθούν Νέοι Εργαζόμενοι και μια τάξη Νέων Εργαζομένων.  Η τάξη αυτή μπορεί να είναι τέτοια μόνο στο βαθμό που δείχνει κοινωνική υπευθυνότητα και αλληλεγγύη. Η τάξη αυτή είναι προς συγκρότηση και τη συγκρότηση της αυτή πρέπει να την βοηθήσουμε.

Κάτι ακόμη περισσότερο: Τα μέλη της τάξης των Νέων Εργαζομένων, μπορεί να είναι τέτοια στο βαθμό που αρνούνται στη πράξη την ίδια τη συγκρότηση τους σε κάποια νέα τάξη, ακόμη και αυτής των Νέων Εργαζομένων. Δείτε γιατί:

Μέχρι τώρα, όταν κάποιος σε μια καινούργια γνωριμία ήθελε να ανιχνεύσει τον άλλον του απεύθυνε 

τις συγκεκριμένες ερωτήσεις: π.χ. “που εργάζεσαι” ή “με τι ασχολείσαι” (με την έννοια του “ποια είναι η εργασία σου”  ). Ερωτήσεις που καθαρά υπονοούσαν ότι η πληρωμένη εργασία και το είδος της είναι το καθοριστικό κριτήριο για την ταυτοποίηση των ατόμων καθώς και για την κατάταξη τους. Κανείς δεν ρωτάει τον άλλον, όταν τον πρωτογνωρίζει, “με τι σ’ αρέσει να ασχολείσαι” ή “πότε διάβασες τελευταία βιβλία και ποιά”. Είναι φανερό ότι οι υποστηρικτές των κλασικών ταξικών αναλύσεων, τις ίδιες ερωτήσεις, τις εξαρτημένες από την πληρωμένη εργασία, κάνουν στους ανθρώπους για να τους κατατάξουν. Μόνο που ταυτόχρονα, χρησιμοποιώντας σαν κριτήριο τον καθαρά καπιταλιστικό φετιχισμό της πληρωμένης εργασίας, ανανεώνουν στα μυαλά των ανθρώπων την αξία της, όπως και υπερτιμούν την αξία της εργασίας γενικά.

Ταυτόχρονα, οι υποστηρικτές των ταξικών αναλύσεων ζητούν τη κατηγοριοποίηση των ανθρώπων σε κλειστές κατηγορίες, όπου οι άνθρωποι έχουν να κάνουν με κάτι υπέρτερο από αυτούς. Εδώ μπαίνει λοιπόν το συμφέρον της τάξης, το περίφημο ταξικό συμφέρον. Αλλά ποιο είναι το συμφέρον του ατόμου; Αυτοί που υποστηρίζουν την αυτονομία των ανθρώπων λένε: Το θεμελιώδες συμφέρον είναι η θέληση να νομοθετεί το ίδιο το άτομο για τις επιλογές του. Να δρα το κάθε άτομο σαν ο κόσμος να εξαρτάται από αυτό και από τις συγκεκριμένες αποφάσεις του, τις οποίες θα πρέπει να παίρνει θεωρώντας ότι νομοθετεί εκείνη τη στιγμή με πανανθρώπινη, παγκόσμια ισχύ, φτιάχνοντας ένα κόσμο όπως έχει αποφασίσει ότι τον επιθυμεί. Επιπλέον, όταν η συγκεκριμένη νομοθεσία που επιλέγει, προκύπτει από δική του επεξεργασία και δεν του επιβάλλεται με κάποιο τρόπο σαν εξωτερική προυπάρχουσα αλήθεια. Τότε και μόνο τότε το άτομο είναι πραγματικά αυτόνομο. Και όχι βέβαια όταν κάποια μεγάλη οντότητα, που στη συγκεκριμένη περίπτωση αποκαλείται τάξη, νομοθετεί εκείνη στο όνομα του συμφέροντος της και στη συνέχεια το άτομο πρέπει να ακολουθεί αυτό το συμφέρον, στη συγκεκριμένη περίπτωση το ταξικό συμφέρον. Θα δώσω ένα παράδειγμα: Οι υποστηρικτές της αριστερής τρομοκρατίας, δρουν πάντα στο όνομα της εργατικής τάξης και των συμφερόντων της. Γι’ αυτούς η ζωή μεμονωμένων ανθρώπων είναι κατώτερη από το συμφέρον της εργατικής τάξης. Αυτό δείχνει την ουσιαστική αλήθεια των ταξικών αναλύσεων: Το άτομο στέκεται σαφώς υποδεέστερο μπροστά στη τάξη στην οποία (το βάζουν δια της βίας να) ανήκει*2.

Έτσι μετά από τα παραπάνω λόγια, αναπροσαρμόζω και το ζήτημα της συγκρότησης της νέας τάξης των Νέων Εργαζομένων. Και λέω ότι στο βαθμό που οι Νέοι Εργαζόμενοι επιθυμούν, πάνω απ’ όλα,*3 να συγκροτούν ο καθένας τον εαυτό του σαν αυτόνομο άτομο, συνιστούν τότε μια, κατά κάποιο τρόπο, δυσπιστία και άρνηση τάξης. Συνιστούν δηλαδή μια μη – τάξη. Έχουμε έτσι την μη – τάξη των Νέων Εργαζομένων, των νέων αυτόνομων ατόμων ουσιαστικά. Κατά τη γνώμη μου τα κινήματα των Αγανακτισμένων είναι τέτοιο χαρακτηριστικό παράδειγμα της προς συγκρότηση μη – τάξης των Νέων Εργαζομένων.

Τα ίδια αφορούν και τα προς συμμαχία τμήματα της αστικής τάξης: Κανείς δεν θέλει να συμμαχήσει με τους άσχετους, κακότροπους και βάναυσους εργοδότες που ζητούν να βγάλουν από τη μύγα ξίγκι. Αυτό δηλ. που ήταν μέχρι πρότινος η καθεστηκυία αστική τάξη. Και που ένα μεγάλο κομμάτι της έτσι θα συνεχίσει να είναι. Όμως αναπτύσσεται και θα συνεχίσει να αναπτύσσεται και ένα άλλο είδος καπιταλιστών που αγκιστρωμένο, όπως εξήγησα, από την ανάγκη αύξησης της αγοραστικής δύναμης των εργαζομένων, καθώς και από την ανάγκη αντιμετώπισης των ολιγοπωλιακών πρακτικών των μεγάλων καπιταλιστών ή του ανταγωνισμού ντόπιων και ξένων καπιταλιστικών μεγαθηρίων καθώς και για άλλους “αντικειμενικούς” λόγους και που επιπλέον έχει μια περισσότερο ανοικτή ματιά, καταλαβαίνει πως έχει έρθει η ώρα για ριζικότερες αλλαγές. Αυτό το τμήμα των καπιταλιστών είναι “ανοικτό” στη “γοητεία” που θα εξασκήσει στη κοινωνία η συγκρότηση της μη – τάξης των Νέων Εργαζομένων. Γιατί, για να θυμηθούμε με κάποιο τρόπο και τον Μαρξ, η μη – τάξη των Νέων Εργαζομένων πρόκειται να αναπτύξει έναν τέτοιας υψηλής ποιότητας ανθρωπισμό που απελευθερώνοντας τον εαυτό της θα απελευθερώσει ολόκληρη την κοινωνία, ακόμη και τους καπιταλιστές!!!.

Παρόμοια ισχύουν και για τους ελεύθερους επαγγελματίες. Ας μην επεκταθούμε.
Επομένως, όταν μιλάμε για κοινωνική συμμαχία δεν εννοούμε μεταξύ των κοινωνικών ομάδων και τάξεων όπως τις ξέραμε, αλλά μεταξύ αυτών που μεταμορφώνονται. Και εδώ θέλω να υπογραμμίσω κάτι το εξαιρετικά κρίσιμο: Οι ίδιες οι κοινωνικές συμμαχίες πρέπει να είναι δυναμικές και δημιουργικές, και μόνο σαν τέτοιες έχουν σημασία, δίνοντας περισσότερη ώθηση σε αυτή τη μεταμόρφωση.

Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι σε κάθε κοινωνική συμμαχία υπάρχει το στοιχείο του ανταγωνισμού. Αλλά δεν πρέπει να εστιάζουμε μόνο εκεί. Υπάρχει και το στοιχείο της παρώθησης και το στοιχείο της “άμιλλας”. Ο ένας σπρώχνει τον άλλον προς τα εμπρός, όπως συμβαίνει σε κάθε σημαντική σχέση, και μόνο τότε είναι σημαντική η οποιαδήποτε σχέση. Ας πούμε λοιπόν ότι μπορεί να υπάρξει ένα είδος “ανταγωνιστικής άμιλλας”. Και η “ανειρήνευτη αντίθεση κεφαλαίου – εργασίας ” που ακριβώς πάει, υπάρχει βεβαίως η αντίρρηση και το ερώτημα. Αυτή, λέμε, δεν καταργείται, βεβαίως, αλλά παίρνει νέα τροπή. Με αυτή τη μυστήρια δήλωση προχωράμε στο επόμενο κεφάλαιο:

2. ΟΙ ΔΥΟ ΠΕΡΙΠΤΩΣΕΙΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΣΥΜΜΑΧΙΩΝ και Η ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΑ ΜΙΑΣ ΜΕΓΑΛΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΑΓΗΣ ΝΕΟΥ ΤΥΠΟΥ  

Από τα παραπάνω είναι προφανές ότι μπορούν να υπάρξουν δύο είδη κοινωνικών συμμαχιών: Το πρώτο είδος είναι μια καθαρά αμυντική συμμαχία των εργαζομένων – ανέργων με τους καπιταλιστές εκείνους που είναι αντιμνημονιακοί. Πρόκειται για μια συμμαχία που γίνεται με την ηγεμονία, μάλλον, της αντιμνημονιακής μερίδας της αστικής τάξης και που κατεξοχήν συμμετέχουν σ’ αυτή τη συμμαχία οι παραδοσιακοί εργαζόμενοι που θα επιθυμούν στην καλύτερη περίπτωση ένα εκσυγχρονισμό της παλαιάς κατάστασης. Αν επικρατήσει αυτού του είδους η συμμαχία σημαίνει ότι η “προς συγκρότηση μη – τάξη των Νέων Εργαζομένων” αδυνατεί να συγκροτηθεί, τουλάχιστον για την ώρα, σε ικανά μεγέθη ή δεν έχει την πολιτική ικανότητα που χρειάζεται ώστε να παίξει ιστορικό ρόλο. Ωστόσο, μια τέτοια συμμαχία, σε θεωρητικό επίπεδο, ικανοποιεί περισσότερο τους οπαδούς των κλασικών ταξικών αναλύσεων, αφού σ’ αυτή τη περίπτωση μπορούν να διακρίνουν  την κλασική παραδοσιακή τάξη των εργαζομένων, που θα μπορούσε να συγκροτηθεί με τους κλασικούς τρόπους σε μια διαδικασία αγώνα, πριν ξαναδιαλυθεί στις συντεχνίες. Βαρετά πράγματα και ίσως αδύνατα.

Η άλλη περίπτωση όμως είναι μια επιθετική, από άποψη κοινωνικών στόχων, συμμαχία όπου η “προς συγκρότηση μη – τάξη των Νέων Εργαζομένων”, συγκροτούμενη σαν τέτοια, δείχνει τη πολιτική ικανότητα που απαιτείται και πράγματι παίζει ιστορικό ρόλο στις κοινωνικές εξελίξεις*4.
Όταν λέμε επιθετική συμμαχία εννοούμε ότι στοχεύει στην υπέρβαση (προσέξτε τον όρο που χρησιμοποίησα) του καπιταλισμού. Εδώ όμως θα ρωτήσει κάποιος: «Τι μαλακίες λες; Είναι δυνατόν να συμμαχήσουν οποιοιδήποτε καπιταλιστές, με εργαζομένους, για να υποστούν την εξαφάνιση τους; Γιατί να επιθυμήσουν την αυτοκτονία τους;». Η απάντηση μου είναι η εξής:
Η προς συγκρότηση μη – τάξη των Νέων Εργαζομένων, αν μπορώ να εννοήσω καλά τις υπό συγκρότηση προθέσεις της, δεν σκοπεύει να εξαλείψει τις καπιταλιστικές σχέσεις παραγωγής: Τα κινήματα των Αγανακτισμένων ενώ επιτίθενται παγκοσμίως στον καπιταλισμό και την αδικία του, δεν θέτουν ωστόσο στο επίκεντρο τους τη κατάργηση του. Αυτή η στάση θα μπορούσε από μια μεριά να σημαίνει πολιτική αφέλεια. Από μια άλλη μεριά θα μπορούσε να σημαίνει όμως και πολιτική σοφία. Γιατί σοφία; Διότι όλες οι απαγορεύσεις και μάλιστα οι θεμελιώδεις απαγορεύσεις, όπως είναι η απαγόρευση συγκεκριμένων οικονομικών σχέσεων σημαίνουν άσκηση βαριάς εξουσίας. Πράγματι, η γενικευμένη απαγόρευση των καπιταλιστικών σχέσεων παραγωγής, σημαίνει ότι μια συγκυριακή κοινωνική πλειοψηφία (στην δημοκρατική περίπτωση, που εδώ υποθέτουμε), παίρνει αποφάσεις που δεσμεύουν τη κοινωνία για αόριστο χρονικό διάστημα σε θεμελιώδες ζήτημα της λειτουργίας της (οικονομικές σχέσεις παραγωγής). Αλλά αυτό είναι αντιδημοκρατικό και ανελεύθερο. Οι απαγορεύσεις δε των καπιταλιστικών σχέσεων παραγωγής, όπου ιστορικά υπήρξαν, οδήγησαν σε ανελεύθερα και ολοκληρωτικά καθεστώτα. Και τελικά επανέφεραν δριμύτερο τον καπιταλισμό. Νομίζω ότι αυτά τα διαισθάνεται η προς συγκρότηση μη – τάξη των Νέων Εργαζομένων και τα κινήματα των Αγανακτισμένων που την εκφράζουν. Υπάρχει τρόπος, όμως, μη καταργώντας τις καπιταλιστικές σχέσεις παραγωγής, να υπάρξει και υπέρβαση του καπιταλισμού; Η απάντηση νομίζω ότι μπορεί να είναι θετική. Αρκεί να καταστραφούν οι πολιτικοί και οικονομικοί όροι κυριαρχίας του. Γιατί το πρόβλημα είναι, ακριβώς, η κυριαρχία. Αν εξαλειφθούν οι πολιτικές και οικονομικές συνθήκες κυριαρχίας του καπιταλισμού, τότε, αυτός, από κυρίαρχος Καπιταλιστικός Τρόπος Παραγωγής (ΚΤΠ), ξεπέφτει σε Απλές Καπιταλιστικές Σχέσεις Παραγωγής (ΑΚΣΠ). Όπου δηλ. οι ΑΚΣΠ είναι, απλώς, κάποια δυνατότητα παραγωγικών σχέσεων μέσα σε άλλες. Η πολιτική προϋπόθεση για να εξαλειφθεί ο ΚΤΠ είναι μια Πραγματική Δημοκρατία: αυτό δηλαδή που ζητούν τα κινήματα των Αγανακτισμένων σε όλο τον κόσμο.

Αν η προς συγκρότηση μη – τάξη των Νέων Εργαζομένων έχει κάνει το πρώτο μεγάλο βήμα απαιτώντας Πραγματική Δημοκρατία, μπορεί να προχωρήσει και στο επόμενο και να απαιτήσει τη δημιουργία και εναλλακτικών, στις καπιταλιστικές, σχέσεων παραγωγής. Οι οποίες Νέες Σχέσεις Παραγωγής (ΝΣΠ), θα μπορέσουν να αναπτυχθούν αφού θα έχουν αφαιρεθεί οι οικονομικοί όροι κυριαρχίας του καπιταλισμού: Για παράδειγμα, θα έχει κοινωνικοποιηθεί μεγάλο μέρος του τραπεζικού συστήματος, το οποίο θα στρέψει ισχυρούς πόρους προς την υποστήριξη των ΝΣΠ. Εάν αυτά συμβούν, εάν δηλ. υπερβούμε τον ΚΤΠ προς ένα πλουραλισμό ισότιμων παραγωγικών σχέσεων, τότε θα μιλήσει η ηθική και άλλη υπεροχή ανάμεσα στις ποικίλες σχέσεις παραγωγής. Η θα μπορούσε η κοινωνία, για τους δικούς της λόγους, παρότι θα αναγνώριζε την ηθική υπεροχή των ΝΣΠ, να μην ζητούσε την πλήρη εξάλειψη των ΑΚΣΠ *5.

Ένα άλλο θέμα είναι οι κίνδυνοι που προκύπτουν από μια κατάσταση κοινωνικού χάους. Αν δηλαδή υποθέταμε ότι υπάρχει μια κορυφαία στιγμή κοινωνικής έκρηξης κατά την οποία αποφασιζόταν η γενικευμένη κατάργηση του ΚΤΠ, και μαζί επομένως απαγορευόντουσαν πλήρως οι καπιταλιστικές σχέσεις παραγωγής, τότε θα βρισκόμαστε μπροστά σε μια κατάσταση όπου ένα, πιθανά σημαντικό, μέρος της κοινωνίας βρισκόταν ανέτοιμο ή και απρόθυμο να εργασθεί και να συνεργασθεί σε ΝΣΠ. Επιπλέον οι καταστάσεις που θα όφειλε η οποιαδήποτε επαναστατική διοίκηση να διαχειρισθεί θα ήταν πρωτοφανείς σε απαιτητικότητα, όπως είναι σε κάθε μεγάλη κοινωνική μετάβαση. Σε τέτοιες περιπτώσεις, οι καταστάσεις κοινωνικού χάους είναι προ των πυλών. Και οι απαντήσεις που προκύπτουν τότε σε επίπεδο κοινωνίας είναι είτε μια μεγάλη συντηρητική αναδίπλωση είτε ένας επαναστατικός αυταρχισμός.  Αντίθετα είναι τελείως διαφορετικά όταν τα άτομα εμπλέκονται ελεύθερα στις μεταβολές της ζωής τους και η συνολική κατάσταση που έχουν να διαχειρισθούν μεταλλάσσεται βαθμιαία. Αυτό το ονομάζω επιχείρημα κατά του χάους.

3.  ΟΙ ΣΥΓΚΕΚΡΙΜΕΝΟΙ ΣΤΟΧΟΙ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΣΥΜΜΑΧΙΑΣ και ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΑΓΗΣ

Χωρίζουμε τους στόχους σε τρείς κατηγορίες : Γενικούς, Πολιτικούς και Κοινωνικοικονομικούς.

Α. ΓΕΝΙΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ
- Κατάργηση των Μνημονίων, καθώς και όλων των νόμων και διοικητικών πράξεων που έχουν εκδοθεί σε εφαρμογή του Μνημονίου και της δανειακής σύμβασης.
Παρατήρηση: Αυτό δεν σημαίνει σε καμία περίπτωση ότι πρέπει να ξαναγυρίσουμε στις καταστάσεις του παρελθόντος. Για παράδειγμα, πράγματι χρειαζόμαστε ένα πραγματικό ενιαίο μισθολόγιο για τους δημ. υπαλλήλους, καταρτισμένο με κοινωνική δικαιοσύνη.
- Ακύρωση μεγάλου μέρους του δημόσιου χρέους. Πρέπει να εξηγήσουμε διεθνώς τη κατάσταση της χώρας και να αναζητήσουμε στηρίγματα στους πολίτες των άλλων χωρών. Δυστυχώς στο θέμα της διεθνούς αλληλεγγύης προς τη χώρα μας δε έχει γίνει ουσιαστικά τίποτα.
- Διεκδίκηση των γερμανικών αποζημιώσεων και του αναγκαστικού κατοχικού δανείου
- Παραπομπή σε δίκη όσων παραβίασαν το Σύνταγμα της χώρας

Β. ΠΟΛΙΤΙΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ
Μια γενική τοποθέτηση είναι αυτή: Δεν θεωρώ ότι είναι δυνατή, αυτή τουλάχιστον τη στιγμή, μια πλήρης και ολοκληρωμένη άμεση δημοκρατία. Επικαλούμαι το επιχείρημα κατά του χάους. Ωστόσο, θεωρώ ότι είναι απαραίτητο να ξεκινήσει άμεσα μια πορεία αναγέννησης και επανεφεύρεσης της δημοκρατίας σε ολόκληρο το δυτικό κόσμο. Μια πορεία δηλαδή πραγματικής δημοκρατίας. Στις αρχές αυτής της πραγματικής δημοκρατίας, νομίζω  ότι ανήκουν και οι παρακάτω:
- Δυνατότητα διενέργειας δημοψηφισμάτων πάνω σε όλα τα θέματα, αφού συγκεντρωθεί ένας απαραίτητος αριθμός υπογραφών που τα ζητά. Τα δημοψηφίσματα μπορούν να εισηγηθούν ή και να επιβάλλουν νόμους ή να καταργήσουν άλλους
- Όλοι οι εκλεγμένοι αντιπρόσωποι της χώρας, από βουλευτές μέχρι κοινοτικοί σύμβουλοι, είναι ανακλητοί οποιαδήποτε στιγμή
- Ένα μέρος των αντιπροσώπων, κάθε είδους, κληρώνεται
- Δημιουργούνται θεσμοί άμεσης δημοκρατίας, όπου αυτό είναι δυνατόν
- Απαγορεύεται σε ιδιωτικά τηλεοπτικά μέσα να έχουν ειδησεογραφικά και ενημερωτικά προγράμματα. Δημιουργούνται τηλεοπτικά κανάλια ειδήσεων και ενημέρωσης, όπου λειτουργούν με μέλη της ΕΣΗΕΑ κληρωμένα. Επίσης δίνεται τέτοια δυνατότητα σε πολιτικές κινήσεις και κοινωνικούς φορείς.
Επιδοτήσεις σε εφημερίδες για να υπάρχει πλουραλισμός

- Είναι επίσης σκόπιμο να υπάρχει ένα είδος Συνταγματικού Δικαστηρίου. Αυτό το ΣΔ, που να δούμε πως ακριβώς θα συσταθεί, θα προστατεύει τα θεμελιώδη δικαιώματα.  Ούτως ώστε να μην είναι δυνατό συγκυριακές ή όχι πλειοψηφίες να καταπατούν τα θεμελιώδη δικαιώματα των μειοψηφιών, έστω και του ενός ατόμου

Γ. ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ
- Εγγυόμαστε τις ΑΚΣΠ.
- Κοινωνικοποίηση του τραπεζικού συστήματος. Πρέπει να δούμε τι ακριβώς σημαίνει αυτή η κοινωνικοποίηση, όπως και κάθε κοινωνικοποίηση. Ώστε να μην καταλήξουμε σε αυταρχικά ή πελατειακά πολιτικά μορφώματα ή σε καπιταλισμό από την πίσω πόρτα.
- Σημαντικοί πόροι από το τραπεζικό σύστημα κατευθύνονται στις ΝΣΠ. Επίσης δημιουργούνται κοινωνικές υπηρεσίες υποστήριξης των  ΝΣΠ (π.χ. έρευνας και τεχνογνωσίας). Εννοείται ότι οι ΑΚΣΠ, σε καμία περίπτωση δεν στραγγαλίζονται πιστωτικά – απολαμβάνουν ισότιμης πιστωτικής στήριξης
- Διαλύονται τα ολιγοπώλια με τεμαχισμό των ολιγοπωλιακών επιχειρήσεων. Στη διαδικασία αυτή είναι σκόπιμο να ερωτηθούν οι εργαζόμενοι αν θέλουν να αναλάβουν οι ίδιοι την διαχείριση των νέων επιχειρηματικών μονάδων εντασσόμενοι στις ΝΣΠ.
- Εγγύηση ενός κατώτερου εισοδήματος για κάθε πολίτη, ικανού για μη εξαθλίωση
- Σεισάχθεια χρεών
- Στις δημόσιες υπηρεσίες εκλέγουν οι εργαζόμενοι τους προϊσταμένους τους. Ωστόσο σε κάθε δημόσια υπηρεσία υπάρχουν «Παρατηρητές της Κοινωνίας» (ΠΚ), οι οποίοι προκύπτουν, για καθορισμένο χρόνο θητείας, από κλήρωση ανάμεσα σε όλους τους πολίτες και που σκοπό έχουν να προστατεύουν τα συμφέροντα της κοινωνίας από συντεχνιασμούς των δημ. υπαλλήλων. Αυτοί οι ΠΚ έχουν τη δυνατότητα να εισηγούνται ακόμη και διάλυση δημοσίων υπηρεσιών

Υ.Γ. Συμμετέχω σε μια μικρή πολιτική κίνηση (δεν εννοώ βέβαια την Ορμή και Θύελλα, που δεν είναι πολιτική κίνηση), στην οποία επίσης συμμετέχουν άνθρωποι με διάφορο πολιτικό παρελθόν και παρόν. Από αναρχικοί μέχρι πρώην Νεοδημοκράτες. Ίσως, αριθμητικά, να υπερισχύουν οι Νεοδημοκράτες. Εκείνο που φροντίσαμε πάνω απ’ όλα είναι το να συζητάμε καλόπιστα, ήπια και με σκοπό να βρίσκουμε κοινούς στόχους. Νομίζω ότι αυτό έχει ευοδωθεί. Ασφαλώς έχουμε και διαφωνίες μεταξύ μας. Τις κρατάμε στην άκρη, τις συζητάμε και προχωράμε. Οι στόχοι που παρουσιάσθηκαν παραπάνω συναντούν, πάντως, μια γενικευμένη αποδοχή.

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

*1  Ο ίδιος ο Μαρξ προκειμένου να ξεπεράσει το πρόβλημα της συγκρότησης της τάξης και της εμφάνισης της στην ταξική πάλη, εφηύρε τη διάκριση “τάξης καθεαυτής” και “τάξης για τον εαυτό της” (Αθλιότητα της Φιλοσοφίας – 1847). Με το πρώτο εννοούσε την τάξη όπως είναι “αντικειμενικά” και με το δεύτερο τη τάξη που έχει αποκτήσει “ταξική συνειδητότητα” και μπορεί πλέον να ενεργήσει “πραγματικά” για να υποστηρίξει τα “ταξικά συμφέροντα” της, μη βρισκόμενη απλώς στην αποχαύνωση της απλής αντικειμενικής ύπαρξης της σαν  “τάξης καθεαυτής”. Μετά βέβαια η διάκριση αυτή έγινε του συρμού ανάμεσα στους Μαρξιστές. Πάντως γεγονός είναι ότι ο Μαρξ δεν προχώρησε ποτέ σε συστηματική θεωρία της πολιτικής ταξικής πάλης, με τον ίδιο συστηματικό δηλαδή τρόπο που μίλησε στο Κεφάλαιο για την οικονομική σχέση εκμετάλλευσης της εργασίας από το Κεφάλαιο. Αυτό ήταν άραγε μόνο γιατί δεν πρόλαβε, όπως πολλοί υποστηρίζουν;
Εγώ, ως προς τη Μαρξική διάκριση “τάξης καθεαυτή” και “τάξη για τον εαυτό της”, έχω να κάνω τη παρατήρηση ότι, κατά τη γνώμη μου, στην συγκεκριμένη ελληνική περίπτωση, οι διάφορες συντεχνίες του δημόσιου τομέα, μια χαρά ήταν “τάξη για τον εαυτό της”, μέσα στον συντεχνιακό εγωισμό τους. Στην πραγματικότητα δηλ. έκριναν ότι από το να μπουν στις περιπέτειες που έχει μια κοινωνική αλλαγή, τα οικονομικά τους συμφέροντα μια χαρά τα εξυπηρετούσαν με το συγκεκριμένο πελατειακό καθεστώς…

*2  Ο Μαρξ στα Οικονομικά και Φιλοσοφικά Χειρόγραφα γράφει:
«Αυτό που πρέπει προπάντων να αποφευχθεί είναι η εκ νέου εδραίωση της “κοινωνίας” ως αφαίρεσης υπεράνω και εναντίον του ατόμου». Είναι προφανές ότι εύκολα η λογική η οποία στηρίζει τα παραπάνω λόγια, άμεσα επεκτείνεται και στην “τάξη”. Έτσι ο Μαρξ του 1844 πρόθυμα θα συμπλήρωνε: «Επίσης πρέπει να αποφευχθεί η εδραίωση της “τάξης” ως αφαίρεσης υπεράνω και ενάντια του ατόμου.
Και τι απαντά αυτός ο Μαρξ σε εκείνους που ανησυχούν ότι μια τέτοια λογική καταργεί το “κοινωνικό”;   Γράφει λοιπόν στη συνέχεια ο Μαρξ: «Το άτομο είναι το κοινωνικό ον. Η έκφραση της ζωής του – ακόμη και αν δεν εμφανίζεται άμεσα με τη μορφή μιας από κοινού έκφρασης που ευοδώνεται μαζί με άλλους – είναι συνεπώς έκφραση και δήλωση της κοινωνικής ζωής».

*3  Ένα χαρακτηριστικό γνώρισμα των κινημάτων των Αγανακτισμένων είναι ότι ενεργούν χωρίς καμία αναφορά στα επαναστατικά και εξεγερσιακά κινήματα του παρελθόντος. Επιδεικτικά τα αγνοούν, ζητώντας μάλλον να υπογραμμίσουν ότι δεν θέλουν να κατάγονται από αυτά. Ότι δεν θέλουν να κατάγονται από οτιδήποτε. Επιθυμούν να πάρουν τα πράγματα από την αρχή. Υπάρχει ουσιαστικότερη διακήρυξη αυτονομίας;
Η αμηχανία και η πίκρα ενός παραδοσιακού αγωνιστή και επαναστάτη, που αναμφίβολα απηχεί και εκατοντάδες χιλιάδες ομοϊδεάτες του, εκφράζεται έτσι σε ένα δημοσίευμα:
«Τις προάλλες μπήκε σ’ ένα κατάστημα με είδη design, ομολογουμένως αρκετά σικ. Διάλεξε ένα αντικείμενο, κι όταν πήγε να πληρώσει ο άνθρωπος στο ταμείο τού έκανε έκπτωση, λέγοντάς του: «Εσύ κι εγώ ήμασταν στην ίδια πλευρά».
Απ’ όλο το ακροαριστερό κίνημα της «Lotta Continua» κατά τη δεκαετία του ’70, απ’ όλες τις μάχες που έδωσε η γενιά του για να αλλάξει τον κόσμο, ο Ερρι ντε Λούκα θεωρεί πως το μόνο που έμεινε είναι αυτή η θολή αδελφοσύνη. Σε πολιτικό επίπεδο δεν έμεινε απολύτως τίποτα. Το κατάλαβε όταν διαδήλωσε μαζί με εκατοντάδες χιλιάδες ακόμη «Αγανακτισμένους» στη Ρώμη: ελάχιστοι τον γνώριζαν. Δεν υπάρχει καμιά συνέχεια. Αν ο ίδιος και οι σύντροφοί του θεωρούσαν τους εαυτούς τους κληρονόμους των αντιφασιστικών αγώνων, η σημερινή γενιά διαδηλωτών θεωρεί ότι ο κόσμος αρχίζει μ’ αυτούς» (http://www.tanea.gr/kosmos/article/?aid=4685051)

Ωστόσο, πρέπει να επισημάνουμε ότι ανεξάρτητα από τη συμπεριφορά τους και την ιδέα που έχουν για τον εαυτό τους, τα κινήματα των Αγανακτισμένων δεν δημιουργήθηκαν μέσα στο απόλυτο μηδέν. Απ’ αυτή την άποψη αδικούν καταρχήν το παρελθόν και τους αγώνες του παρελθόντος. Έτσι, σ’ ότι αφορά, για παράδειγμα, τις αντι ιεραρχικές και οριζόντιες δομές τους, δεν μπορεί κανείς να μην μπει στο πειρασμό και να σκεφθεί ότι οι αγώνες των αντιιεραρχικών κινημάτων που έχουν προηγηθεί ήταν βεβαίως καταγεγραμμένες στο συλλογικό ασυνείδητο. Το ίδιο συμβαίνει και με τις καταλήψεις κτιρίων, στις οποίες μερίδα των κινημάτων προχωρεί:  Έχουν προηγηθεί ήδη από την δεκαετία του 1960 κινήματα καταλήψεων κτιρίων, όπου το αναρχικό κίνημα έδειξε ιδαίτερη έφεση. Όμως παραμένει το γεγονός της μη αναφοράς από τα νέα κινήματα στα κινήματα του παρελθόντος. Η εξήγηση, επιμένω, ότι είναι μάλλον η θέληση για ένα ριζικά νέο ξεκίνημα…

*4  Εδώ κάνουμε την ακόλουθη θεωρητική παρατήρηση: Επομένως οι τάξεις δεν συγκροτούνται καθαρά στο οικονομικό πεδίο και υπάρχουν με βάση αυτό τον καθορισμό σαν καθεαυτές και μετά τρέχα – γύρευε πότε γίνονται για τον εαυτό τους. Εξ αρχής και πάντα συγκροτούνται με έναν περισσότερο πολύπλοκο τρόπο πολλαπλών προσδιορισμών και μόνο έτσι υπάρχουν.  Και το για τον εαυτό τους δεν εξαρτάται από το πώς το βλέπουν κάθε φορά οι θεωρητικοί και οι επαναστάτες, αλλά πως το βλέπουν οι ίδιες. Ας δώσω ένα ακόμη παραδειγματάκι (λιγάκι “χυδαίο”, όπως όμως μερικές φορές “χυδαία” είναι και η πραγματικότητα): Ο εργαζόμενος ο οποίος τα καταφέρνει, ομολογουμένως κάποιες φορές και με μπαγαποντιά, και συμμετέχει στο καταναλωτικό πανηγύρι, γιατί να χάσει αυτό το πανηγύρι υποστηρίζοντας μια επαναστατική διαδικασία που δεν ξέρει που θα καταλήξει και που στην πορεία της όλο και κάποια σωματική σύγκρουση μπορεί να συμβεί ώστε να χάσει και τη ζωή του ή να μείνει ανάπηρος κλπ. Και αν έχει χάσει τη ζωή του τι να την κάνει την επανάσταση. Ερώτημα προς θεωρητικούς: πότε είναι πραγματικά για τον εαυτό του; Όταν υποστηρίζει την καλοζωισμένη ζωούλα του ή όταν την δίνει για την επανάσταση τερματίζοντας την; Και την απάντηση θα τη δώσουν κάποιοι θεωρητικοί ή κάποιοι επαναστάτες;

*5  Αυτή η μη εξάλειψη θα μπορούσε να έχει πολλούς λόγους και αιτίες. Αναφέρω μερικούς:
- Η κοινωνία επιθυμεί να υπάρχει ανταγωνισμός μεταξύ των διαφόρων σχέσεων παραγωγής, ώστε κανείς να μην εφησυχάζει. Είναι εδώ σαφές ότι αν θέλουν οι ΑΚΣΠ να επιβιώσουν θα μετασχηματιστούν και εκείνες.
- Σε επιχειρήσεις ΑΚΣΠ μπορεί να δίνεται η δυνατότητα μεγαλύτερου ατομικού πλουτισμού. Για όποια άτομα ο ατομικός πλουτισμός είναι σημαντικός στόχος ζωής θα μπορούσαν να δοκιμάσουν σε συνθήκες  ΑΚΣΠ. Εδώ πρέπει να υπογραμμίσω ότι, κατά τη γνώμη μου, πρέπει να τίθενται όρια πλουτισμού. Όμως, πρέπει να αφήνεται η δυνατότητα διαφορετικού πλουτισμού σαν θεμελιώδες δικαίωμα. Αυτός που πιστεύει ότι τα υλικά αγαθά έχουν τη μέγιστη αξία, πρέπει να μπορεί να εκπληρώνει, ως ένα βαθμό, αυτή την επιθυμία του. Το ζήτημα της σχέσης ελευθερίας και δικαιοσύνης – ισότητας πρέπει να είναι ένα διαρκές ανοικτό ζήτημα, χωρίς επιβολή της ελευθερίας πάνω στη δικαιοσύνη – ισότητα, αλλά ούτε και το αντίστροφο.
- Και στην πιο ελεύθερη κοινωνία θα συνεχίσουν να επιβάλλονται ποινές στα παρανομούντα μέλη της. Ενδεχομένως οι ποινές θα εκτίονται σε επιχειρήσεις τύπου ΑΚΣΠ
- Η κοινωνία ενδεχομένως να αποφασίσει ότι τα νεαρά μέλη της αντί για στρατιωτική θητεία, και προκειμένου να μην μαλθακέψουν, να εκτελούν θητεία ορισμένου χρονικού διαστήματος σε ζώνες εξαγριωμένων ΑΚΣΠ.
Κλπ. , κλπ. …